SQL

Definiowanie typów danych zgodnie z projektem

Dobór, optymalizacja, oszczędność miejsca i wydajność — INF.03 Dział V

Teoria Typy danych — jak mądrze projektować tabelę?

Wybór typu danych wpływa na wydajność, rozmiar bazy i poprawność danych.
INT, SMALLINT, TINYINT – liczby całkowite, do identyfikatorów, wieku, liczników.
VARCHAR(n) – tekst o zmiennej długości, n dobieraj do realnej maksymalnej długości.
CHAR(n) – tekst o stałej długości (np. PESEL, kody, skróty).
DATE, DATETIME – daty oraz data+czas, ułatwiają sortowanie i filtrowanie.
DECIMAL(x,y) – wartości pieniężne i dokładne obliczenia, FLOAT/DOUBLE – przybliżone.
BOOLEAN/TINYINT(1) – wartości prawda/fałsz.
ENUM – ograniczony zbiór dopuszczalnych wartości (status, kategoria).
TEXT, BLOB – duże teksty/opisy lub dane binarne, używaj tylko gdy naprawdę potrzebne.

Podstawowa zasada: wybierz najmniejszy typ, który spełnia wymagania i pozwala przechować wszystkie możliwe wartości.

Ćwiczenie 1 Dobór typów dla tabeli „uczniowie”

Zadanie: Wybierz typy kolumn dla tabeli uczniowie. Pola: id, imie, nazwisko, pesel, wiek, email, data_ur, aktywny (czy nadal uczy się w szkole).

Dla identyfikatora użyj typu całkowitego z AUTO_INCREMENT.
Dla PESEL wybierz typ o stałej długości.
Dla „aktywny” użyj typu logicznego/małej liczby.

CREATE TABLE uczniowie (
  id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
  imie VARCHAR(30) NOT NULL,
  nazwisko VARCHAR(40) NOT NULL,
  pesel CHAR(11) UNIQUE,                -- stała długość
  wiek TINYINT CHECK (wiek BETWEEN 6 AND 25),
  email VARCHAR(80) UNIQUE,
  data_ur DATE,
  aktywny TINYINT(1) DEFAULT 1          -- 1 = aktywny, 0 = nieaktywny
);

Ćwiczenie 2 Tabela „produkty” dla sklepu

Zadanie: Zaprojektuj tabelę produkty: id, nazwa, cena, ilosc, data_dodania, opis, aktywny.

Dla ceny użyj typu dokładnego (DECIMAL).
Dla ilości wybierz typ wystarczający dla magazynu.
Dla opisu użyj typu umożliwiającego dłuższy tekst.

CREATE TABLE produkty (
  id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
  nazwa VARCHAR(70) NOT NULL,
  cena DECIMAL(10,2) CHECK (cena >= 0),
  ilosc SMALLINT UNSIGNED DEFAULT 0,
  data_dodania DATETIME DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP,
  opis TEXT,
  aktywny TINYINT(1) DEFAULT 1
);

Ćwiczenie 3 Typy dla „zamowienia” i statusów

Zadanie: Zaprojektuj kolumnę status w tabeli zamowienia, która może przyjmować tylko: „nowe”, „w realizacji”, „zrealizowane”, „anulowane”. Dodaj też pole wartosc i data_zamowienia.

Ogranicz dopuszczalne wartości statusu.
Dla wartości zamówienia użyj DECIMAL.
Dla daty zamówienia użyj odpowiedniego typu czasowego.

CREATE TABLE zamowienia (
  id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
  klient_id INT NOT NULL,
  wartosc DECIMAL(10,2) CHECK (wartosc >= 0),
  data_zamowienia DATETIME DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP,
  status ENUM('nowe', 'w realizacji', 'zrealizowane', 'anulowane') DEFAULT 'nowe'
);

Ćwiczenie 4 Oszczędność miejsca – tabela logów

Zadanie: Dobierz typy tak, by każdy log zajmował minimalną ilość miejsca. Pola: id, typ_zdarzenia (login, zapis, błąd), opis (krótki), data_zdarzenia, udany (tak/nie).

Użyj małych typów numerycznych lub ENUM.
Opis ogranicz do rozsądnej długości.
Dodaj pole logiczne dla wyniku operacji.

CREATE TABLE logi (
  id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
  typ_zdarzenia ENUM('login', 'zapis', 'blad') NOT NULL,
  opis VARCHAR(80),
  data_zdarzenia DATETIME DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP,
  udany TINYINT(1) DEFAULT 1
);

Ćwiczenie 5 Korekta źle dobranych typów

Sytuacja: Istnieje tabela klienci:

CREATE TABLE klienci (
  id INT,
  imie TEXT,
  nazwisko TEXT,
  telefon INT,
  data_urodzenia VARCHAR(20)
);

Zadanie: Zaproponuj lepsze typy i pokaż ALTER TABLE, który poprawi strukturę.

Zamień TEXT na VARCHAR o rozsądnej długości.
Zamień telefon z INT na typ znakowy (numery z wiodącym zerem, znaki „+”).
Zamień datę z VARCHAR na DATE.

ALTER TABLE klienci
MODIFY id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
MODIFY imie VARCHAR(30) NOT NULL,
MODIFY nazwisko VARCHAR(40) NOT NULL,
MODIFY telefon VARCHAR(15),
MODIFY data_urodzenia DATE;

Zadanie INF.03 Analiza wymagań i dobór typów

Opis: Firma kurierska potrzebuje tabeli przesylki z polami:

id przesyłki,
numer listu przewozowego (max 15 znaków, czasem z literami),
waga w kg (dokładność do 0,01),
wartosc zadeklarowana (zł),
data_nadania, data_doreczenia,
status („nadana”, „w trasie”, „doręczona”, „zwrot”),
ubezpieczona (tak/nie).

Dobierz typy danych dla każdego pola.
Zapisz definicję tabeli w SQL.

CREATE TABLE przesylki (
  id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
  nr_listu VARCHAR(15) NOT NULL UNIQUE,
  waga_kg DECIMAL(6,2) CHECK (waga_kg >= 0),
  wartosc_zl DECIMAL(10,2) CHECK (wartosc_zl >= 0),
  data_nadania DATETIME NOT NULL,
  data_doreczenia DATETIME,
  status ENUM('nadana', 'w trasie', 'doreczona', 'zwrot') DEFAULT 'nadana',
  ubezpieczona TINYINT(1) DEFAULT 0
);

Quiz Sprawdź wiedzę o typach danych!

Kiedy użyć CHAR zamiast VARCHAR?
Jaki typ będzie optymalny dla kolumny „wiek” w bazie szkoły?
Jak ograniczyć ilość miejsca zajmowanego przez opis produktu?
Jaki typ wybrać dla pola „cena” w sklepie internetowym?
Czym różni się DATE od DATETIME?
Dlaczego nie powinno się przechowywać dat w kolumnach VARCHAR?

Gdy długość jest zawsze taka sama (np. PESEL, kod kraju, skrót klasy).
Najczęściej TINYINT lub SMALLINT, bo zakres wartości jest niewielki.
Ustalić maksymalną długość (np. VARCHAR(100)) zamiast TEXT, jeśli nie trzeba bardzo długiego tekstu.
DECIMAL(x,2), aby przechować wartości pieniężne bez błędów zaokrągleń.
DATE zapisuje tylko rok‑miesiąc‑dzień, DATETIME dodatkowo godzinę, minutę i sekundę.
Bo utrudnia to sortowanie, filtrowanie, walidację i wymaga konwersji typów przy obliczeniach.

Checklista Sprawdź umiejętności

Dobieram typy danych zgodnie z projektem i rzeczywistymi zakresami wartości.
Optymalizuję rozmiar tabel, stosując najmniejsze sensowne typy.
Poprawnie wykorzystuję typy znakowe, liczbowe oraz daty i czas.
Stosuję ograniczenia CHECK, UNIQUE, NOT NULL dla poprawy jakości danych.